Η συμφωνία Λιβάνου - Ιράκ που ανακατεύει την τράπουλα στη Μέση Ανατολή και που υπόσχεται να μεταφέρει πετρέλαιο στη Μεσόγειο, παρακάμπτοντας το Hormuz
(upd5) Τη στιγμή που ΗΠΑ και Ισραήλ φέρονται να ετοιμάζονται για ένα νέο κύμα μαζικών βομβαρδισμών διάρκειας 2 εβδομάδων κατά του Ιράν, καθίσταται ολοένα και πιο ξεκάθαρο πως η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή…
Ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν δεν έχει καταφέρει να λυγίσει την Τεχεράνη ενώ η διπλωματία δεν έχει – τουλάχιστον μέχρι στιγμής – αποδώσει…
Ο πρόεδρος Trump είναι εγκλωβισμένος σε μια αδιέξοδη στρατηγική.
Αναλυτές υποστηρίζουν ότι για να αποφευχθεί … η κόλαση στη Μέση Ανατολή, πρέπει να υπάρξουν νέες ιδέες και πρωτοβουλίες…
Όπως αναφέρουν μια διέξοδος από το σημερινό χάος θα μπορούσε να προέλθει από το μελλοντικό σύστημα διαχείρισης των Στενών του Hormuz… όπου όπως προτείνεται, το Ιράν τελικά θα εισπράττει τέλη… για τις διελεύσεις των πλοίων...
Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναμφίβολα θα αποτελέσει νίκη για την Τεχεράνη… και που έρχεται σε μια χρονική στιγμή όπου είναι σε εξέλιξη τεκτονικές αλλαγές στον ενεργειακή χάρτη της Μέσης Ανατολής, εκεί όπου και οι Αμερικανοί δεν έχουν πει ακόμα την τελευταία τους κουβέντα…
Πραγματικό αδιέξοδο
Παρά τα νέα πλήγματα των ΗΠΑ κατά του Ιράν, τα οποία ακολούθησαν την προειδοποίηση του Προέδρου Donald Trump, ο οποίος δήλωσε με έντονη γλώσσα ότι το Ιράν πρόκειται να δεχθεί άλλη μία «σκληρή τιμωρία», δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να εξαναγκάσει την Τεχεράνη να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η διπλωματία, την οποία ο ίδιος είχε παρουσιάσει ως μέσο για την επίτευξη ιστορικής ειρήνης στη Μέση Ανατολή, απέτυχε επίσης όταν ένα ασαφώς διατυπωμένο μνημόνιο κατανόησης κατέρρευσε.
Οι επιλογές του για να αλλάξει τα δεδομένα - είτε διακινδυνεύοντας τις ζωές εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτών σε έναν χερσαίο πόλεμο είτε αναγνωρίζοντας τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Hormuz - είναι τόσο δυσάρεστες ώστε η φράση «δεν υπάρχουν καλές επιλογές» έχει πλέον γίνει κλισέ.
«Βρισκόμαστε πραγματικά σε αδιέξοδο», δήλωσε ο Lyle Goldstein, διευθυντής του προγράμματος Asia Engagement στο αμερικανικό think tank Defense Priorities.
Το κόστος του πολέμου με το Ιράν δεν περιορίζεται μόνο στους άμεσα εμπλεκόμενους.
Οι πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις αυξάνονται στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, εντείνοντας τις πιέσεις προς τρίτες χώρες ώστε να επαναφέρουν τη διπλωματία.
Τεράστιο το πλήγμα
Εάν τα Στενά του Hormuz παραμείνουν απροσπέλαστα για τα περισσότερα εμπορικά πλοία, οι σοβαρές συνέπειες του πολέμου θα επιδεινωθούν.
Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου θα μειωθούν, οι τιμές προϊόντων που βασίζονται στο πετρέλαιο, όπως το ντίζελ και τα λιπάσματα, θα αυξηθούν σημαντικά, ενώ υπάρχει κίνδυνος έλλειψης υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ευρώπη τον χειμώνα.
Παράλληλα, η εικόνα των κρατών του Κόλπου ως πολυτελών τουριστικών και επενδυτικών προορισμών έχει πληγεί σοβαρά, ενώ οι ήδη αποδυναμωμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενη δυσαρέσκεια λόγω της αύξησης του κόστους ζωής.
«Πέφτει» ο Trump
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πόλεμος απειλεί να καθορίσει τη δεύτερη θητεία του Donald Trump.
Νέα δημοσκόπηση των CNN/SSRS, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, έδειξε ότι η αποδοχή της πολιτικής του απέναντι στο Ιράν και στις τιμές των καυσίμων βρίσκεται κάτω από το 30%.
Τέτοια ποσοστά θα μπορούσαν να αποδειχθούν καταστροφικά για τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και να ακυρώσουν την υπόσχεση του Trump προς τους ψηφοφόρους το 2024 ότι θα έκανε τη ζωή πιο προσιτή οικονομικά.
Το χαρτί της διπλωματίας
Η ουσία της διπλωματίας, όταν εφαρμόζεται με τον παραδοσιακό τρόπο, είναι να δημιουργεί χώρο για διαπραγμάτευση, να προσφέρει κίνητρα και να εντοπίζει τη στιγμή κατά την οποία οι αντίπαλοι μπορούν να πειστούν να υποχωρήσουν.
Όπως συμβαίνει σε πολλές συγκρούσεις, είναι δυνατόν να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα περιορίσει τις εχθροπραξίες και θα ανοίξει τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με τα πιο θεμελιώδη ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει έναν συμβιβασμό, σύμφωνα με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα χρειαστεί να παραδεχθούν ότι υπέστησαν στρατηγική ήττα εξαιτίας του ουσιαστικού ελέγχου του Ιράν στα Στενά, ενώ το Ιράν θα μπορεί να υποστηρίξει ότι διατήρησε το σημαντικότερο στρατηγικό του πλεονέκτημα, παρά τις τεράστιες απώλειες που υπέστη η ηγεσία και οι ένοπλες δυνάμεις του.
Ωστόσο, η οικοδόμηση μιας πολιτικής και διπλωματικής πορείας προς αυτόν τον στόχο θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Η αποκλιμάκωση θα απαιτήσει σχέδιο για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών, καθώς και πιθανότατα τη συμμετοχή τρίτων δυνάμεων που θα εγγυηθούν την ασφάλεια της πολιτικής ναυσιπλοΐας.
Δύο αχτίδες… ελπίδας
Σε αυτή τη δύσκολη διπλωματική συγκυρία υπάρχουν δύο αχτίδες ελπίδας.
Η πρώτη αφορά την ανάδυση μιας ιδέας για τη δημιουργία ενός διεθνούς οργανισμού, μέσω του οποίου τα κράτη του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, θα διαχειρίζονται από κοινού και θα αποκομίζουν έσοδα από τη ναυσιπλοΐα, με τρόπο που θα συμβάλλει στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου.
Παραδόξως, η λύση ίσως βρίσκεται στο απορριφθέν μνημόνιο κατανόησης, το οποίο προέβλεπε ότι το Ιράν και το Ομάν θα καθόριζαν «τη μελλοντική διοίκηση και τις θαλάσσιες υπηρεσίες στα Στενά του Hormuz, σε συνεννόηση με τα υπόλοιπα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου».
Η δεύτερη πιθανή ευκαιρία μπορεί επίσης να προέλθει εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.
Σχέδιο για διεθνή διάσκεψη υπό τη Βρετανία με στόχο την προστασία της ναυσιπλοΐας δεν υλοποιήθηκε, όμως η ιδέα της διεύρυνσης της διπλωματικής προσπάθειας είναι πιθανό να επανέλθει, καθώς πολλές τρίτες χώρες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, έχουν πολλά να χάσουν από τη διατήρηση της σημερινής κατάστασης.
Η πρόταση του Ομάν
Η μοναδική δημόσια διπλωματική δραστηριότητα των τελευταίων ημερών ήταν οι συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και του Ομάν, σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών, σχετικά με πιθανούς τρόπους διαχείρισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας σε περίπτωση επαναλειτουργίας των Στενών.
Σύμφωνα με το CNN, το Ομάν έχει αντιταχθεί στην επιβολή τελών διέλευσης για τα πετρελαιοφόρα, πρόταση που υποστηρίζει η Τεχεράνη, επικαλούμενο το διεθνές δίκαιο, το οποίο προβλέπει ελεύθερη και ασφαλή διέλευση από διεθνή στενά.
Ωστόσο, προωθεί έναν συμβιβασμό που προβλέπει χρέωση για «θαλάσσιες υπηρεσίες», η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρακτική λύση.
Η τιμολόγηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας
Η ιδέα ενός «τέλους Hormuz» αναλύεται σε μελέτη του λονδρέζικου think tank Bourse and Bazaar Foundation.
Δεν πρόκειται για διόδιο διέλευσης, αλλά για οικονομική συνεισφορά στη διαχείριση της θαλάσσιας οδού από τα κράτη που βρέχονται από τον Περσικό Κόλπο.
Ένα πιθανό μοντέλο θα μπορούσε να βασιστεί στη διαχείριση των Στενών της Μαλάκκα από τη Σιγκαπούρη, την Ινδονησία και τη Μαλαισία.
Η μελέτη χρησιμοποιεί επίσης ως πρότυπο τα τέλη που επιβάλλει το λιμάνι του Ρότερνταμ.
Εκεί, τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια πληρώνουν περίπου 0,08 δολάρια ανά μεικτό μετρικό τόνο φορτίου ως «τέλος βιωσιμότητας».
Ετήσια έσοδα 26 εκατ. δολαρίων
Εάν εφαρμοζόταν αντίστοιχο τέλος στον Περσικό Κόλπο, ο νέος οργανισμός θα μπορούσε να συγκεντρώνει περίπου 26 εκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Ακόμη και αν το Ιράν απαιτούσε υψηλότερα έσοδα, η επιβάρυνση λίγων δολαρίων ανά βαρέλι θα ήταν οικονομικά προτιμότερη από τις έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Ο Esfandyar Batmanghelidj, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να είναι πιο ευέλικτη από όσο πιστεύουν πολλοί.
Όπως δήλωσε, εάν υπάρξει διπλωματική προσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα μπορούσε να επιτευχθεί άρση των κυρώσεων και απρόσκοπτη εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι μια τέτοια συμφωνία θα επέτρεπε στο Ιράν να υποστηρίξει πως τα Στενά του Hormuz δεν επέστρεψαν στην προπολεμική κατάσταση, αποδεικνύοντας ότι δεν ηττήθηκε και ότι διατήρησε την επιρροή και την ισχύ του.
Δεν υπάρχουν εναλλακτικές
Σε ευρύτερο επίπεδο, ένα πολυμερές σχέδιο διαχείρισης των Στενών θα μπορούσε να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα για το πώς τα κράτη του Κόλπου θα αντιμετωπίσουν ένα πιο ισχυρό και με αυτοπεποίθηση Ιράν μετά τον πόλεμο.
Ωστόσο, η επιστροφή του Donald Trump στις στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν σημαίνει ότι η ουσιαστική διπλωματία παραμένει παγωμένη.
Ακόμη και μια συμφωνία για τη σταθεροποίηση των Στενών δεν θα αντιμετώπιζε τις βασικές ανησυχίες των ΗΠΑ σχετικά με τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν.
Ο Lyle Goldstein εκτίμησε ότι η έλλειψη εναλλακτικών επιλογών ίσως καταστήσει αναπόφευκτο έναν συμβιβασμό, παρά τα σημαντικά μειονεκτήματά του.
Γιατί ο Trump ίσως καταλήξει να χρειαστεί την Ευρώπη
Οι περισσότεροι σύγχρονοι Αμερικανοί πρόεδροι θα είχαν ήδη στραφεί στους συμμάχους τους για να ενισχύσουν τη διπλωματική πίεση προς το Ιράν.
Η Ευρώπη, για παράδειγμα, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Obama και εξακολουθεί να διατηρεί διπλωματικούς διαύλους που οι Ηνωμένες Πολιτείες διέκοψαν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Ωστόσο, ο Donald Trump έχει επιβαρύνει σοβαρά τις διατλαντικές σχέσεις, αντιμετωπίζοντας παραδοσιακούς συμμάχους ως αντιπάλους μέσω δασμών και προσβλητικών δηλώσεων.
Παράλληλα, δεν συμβουλεύτηκε πολλούς συμμάχους πριν ξεκινήσει τον πόλεμο, τον οποίο εκείνοι θεωρούσαν παράνομο και λανθασμένο, ενώ στη συνέχεια τους επέκρινε επειδή δεν συμμετείχαν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πολιτικά αδύναμες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να έχουν ελάχιστο κίνητρο να τον βοηθήσουν σήμερα.
Επιπλέον, ακόμη και οι προσφορές ευρωπαϊκών κρατών για αποστολή ναρκαλιευτικών δυνάμεων στα Στενά προϋποθέτουν τον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών.
Ποια είναι η στρατηγική;
Ο Ian Lesser, διακεκριμένος ερευνητής του German Marshall Fund με έδρα τις Βρυξέλλες, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να ζητηθεί από την Ευρώπη να στηρίξει μια στρατηγική που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.
Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Δεν είναι καν σαφές ποια είναι σήμερα η αμερικανική στρατηγική».
Η δυσπιστία απέναντι στα αμερικανικά κίνητρα δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τη διπλωματία.
Ο Esfandyar Batmanghelidj ανέφερε ότι οι συνομιλητές του στην Τεχεράνη δεν απορρίπτουν την πρόταση του Ομάν, αλλά θεωρούν ότι το Ιράν δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον έλεγχο των Στενών όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν την κλιμάκωση.
Εκτίμησε ότι, αργά ή γρήγορα, το Ιράν θα επιτρέψει την ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας, πιθανότατα μέσω ενός περιφερειακού μηχανισμού, αλλά μόνο όταν πιστέψει ότι οι Αμερικανοί «πήραν το μάθημά τους».
Όπως και το Ομάν, τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πληρώνουν βαρύ τίμημα για την αδυναμία του Donald Trump να τερματίσει τον πόλεμο.
Αν η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν καταφέρουν σύντομα να ξεφύγουν από τον φαύλο κύκλο της σύγκρουσης, οι υπόλοιποι δεν θα έχουν άλλη επιλογή παρά να συμβάλουν στην εξεύρεση λύσης.
Πρόταση Λιβάνου για παράκαμψη Hormuz
Η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχει πλέον περάσει οριστικά σε μια παρατεταμένη φάση με εξαιρετικά αβέβαιες προοπτικές διευθέτησης.
Ωστόσο, θα ήταν αφελές να πιστεύει κανείς ότι οι μεγάλοι παίκτες δεν θα επιχειρήσουν να μετατρέψουν το πρόβλημα σε ευκαιρία.
Τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης της Μέσης Ανατολής δημοσίευσαν την είδηση ότι ο Λίβανος πρότεινε επίσημα στο Ιράκ τη μεταφορά πετρελαίου απευθείας στις ακτές της Μεσογείου, παρακάμπτοντας έτσι την ασταθή παγίδα των Στενών του Hormuz.
Ιρακινό πετρέλαιο στη Μεσόγειο
Εκ πρώτης όψεως η είδηση φαίνεται εξειδικευμένη και καθαρά περιφερειακή, όμως στην πραγματικότητα η κατάσταση μοιάζει με κουκλοθέατρο, όπου στη μικρή φωτισμένη σκηνή κινούνται οι χαρακτήρες, ενώ πίσω από το λεπτό παραπέτασμα προβάλλουν οι τεράστιες σκιές εκείνων που τραβούν τα νήματα.
Προχθές πραγματοποιήθηκε στη Βαγδάτη συνάντηση σε επίπεδο πρωθυπουργών, όπου ο Ali al-Zaidi, ως οικοδεσπότης, υποδέχθηκε τον Λιβανέζο ομόλογό του Nawaf Salam.
Στην ημερήσια διάταξη βρέθηκαν ζητήματα ενίσχυσης των διμερών σχέσεων στον τομέα της ενέργειας και της εμπορικής συνεργασίας.
Μόλις οι αντιπροσωπείες αναχώρησαν, το Υπουργείο Ενέργειας και Υδάτινων Πόρων του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται ένα βήμα πριν από την υπογραφή συμφωνίας για τη μεταφορά ιρακινού πετρελαίου μέσω του λιβανικού εδάφους απευθείας στις ακτές της Μεσογείου, απ' όπου ανοίγεται η συντομότερη διαδρομή προς τις αγορές της Ευρώπης και όχι μόνο.
Ο ρόλος των Κουβέιτ, ΗΑΕ
Τονίζεται ότι η Βαγδάτη και η Βηρυτός έχουν ολοκληρώσει όλες τις απαραίτητες εργασίες συντονισμού των τεχνικών και διοικητικών πτυχών.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, κατά το πρώτο έτος θα προμηθευτεί από το Ιράκ ένα εκατομμύριο τόνοι αργού πετρελαίου μέσω μηχανισμού άμεσων (spot) παραδόσεων, σε όγκο 75–85 χιλιάδων τόνων μηνιαίως.
Παραλήπτης της πρώτης ύλης θα είναι η Electricité du Liban, το κρατικό μονοπώλιο που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας σε όλες τις περιοχές της χώρας.
Η Γενική Διεύθυνση του λιβανικού Υπουργείου Ενέργειας έχει ήδη προκηρύξει τον πρώτο διαγωνισμό, σύμφωνα με τον οποίο προτείνεται η ανταλλαγή 84 χιλιάδων τόνων αργού πετρελαίου από το Ιράκ με 33 χιλιάδες τόνους καυσίμου τύπου Β για λέβητες (που χρησιμοποιείται ευρέως σε πλοία μεγάλου εκτοπίσματος και σε βιομηχανικούς λέβητες) και 33 χιλιάδες τόνους ντίζελ.
Κατόπιν συνεννόησης με τη Βαγδάτη, στον διαγωνισμό προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν η Independent Petroleum Group (Κουβέιτ), καθώς και οι εταιρείες ENOC και Coral Energy από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Υπό ασφυκτική πίεση
Η τελευταία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δραστηριοποιείται στην αποθήκευση πετρελαίου και αποτελεί επίσης σημαντικό μεταφορέα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η κρατική προέλευση των συμμετεχόντων είναι ιδιαίτερα ενδεικτική, καθώς εκπροσωπούν χώρες του Περσικού Κόλπου που εξαρτώνται σε κρίσιμο βαθμό από την εξόρυξη και τις εξαγωγές υδρογονανθράκων.
Από τον Φεβρουάριο, ο συγκεκριμένος επιχειρηματικός τομέας βρίσκεται σε ζώνη εξαιρετικά υψηλού κινδύνου, με αποτέλεσμα οι μοναρχίες να υφίστανται σοβαρές οικονομικές απώλειες.
Ωστόσο, όλα αυτά αποτελούν μόνο το εξωτερικό περίβλημα.
Όπως συμβαίνει συνήθως, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες.
Αγωγός θρίλερ
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, το ιρακινό πετρέλαιο θα μεταφέρεται μέσω του αγωγού πετρελαίου Kirkuk –Τρίπολη.
Η ιστορία αυτού του αγωγού θα μπορούσε από μόνη της να αποτελέσει σενάριο πολιτικού θρίλερ.
Ο αγωγός τίθεται σε λειτουργία ήδη για έκτη φορά.
Προηγουμένως λειτούργησε επί τρεις ημέρες το 1952, στη συνέχεια επί εννέα μήνες την περίοδο 1972–1973.
Ακολούθησε μια περίοδος λειτουργίας μεταξύ 1976 και 1981, ενώ το 1982 ενεργοποιήθηκε εκ νέου μόνο για δύο μήνες.
Η τελευταία απόπειρα επανεκκίνησής του χρονολογείται από τον Απρίλιο του ίδιου έτους, μετά την οποία το έργο τέθηκε σε παύση διάρκειας σαράντα ετών.
Ο αγωγός σταματούσε να λειτουργεί για απολύτως πρακτικούς λόγους, μεταξύ των οποίων η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση του 1948, η κρίση γύρω από τη Διώρυγα του Σουέζ, μονομερείς προσπάθειες εθνικοποίησης, διαφωνίες σχετικά με τα τέλη διέλευσης, τρομοκρατικές επιθέσεις και η αντιπαράθεση μεταξύ Ιράκ και Συρίας.
H διαδρομή θρίλερ
Για να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα της κατάστασης, αρκεί να εξετάσει κανείς έναν χάρτη και να ακολουθήσει τη διαδρομή του αγωγού.
Από τα πετρελαιοφόρα κοιτάσματα του Kirkuk, ο αγωγός κατευθύνεται αυστηρά προς τα δυτικά μέχρι τα σύνορα με τη Συρία, διασχίζει τη χώρα περίπου από το μέσον της στο ευρύτερο σημείο της και μόνο στη συνέχεια εισέρχεται στον Λίβανο.
Η Βηρυτός διαβεβαιώνει ότι μέσω του αγωγού μπορούν να μεταφέρονται έως και 300 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως, όμως στο σημείο αυτό υπεισέρχεται η περιφερειακή και η παγκόσμια πολιτική.
Το Ιράκ, από το οποίο, σύμφωνα με τη διμερή συμφωνία, πρόκειται να αποχωρήσει τον Σεπτέμβριο το τελευταίο αμερικανικό στρατιωτικό απόσπασμα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων.
Σε περιόδους ομαλότητας εξήγαγε έως και 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, εκ των οποίων το 93% κατευθυνόταν προς την Κίνα και την Ινδία μέσω του λιμανιού της Βασόρας.
Με την έναρξη της τρέχουσας σύγκρουσης, η διαδρομή αυτή έκλεισε και απέμεινε μόνο ο αγωγός μικρής δυναμικότητας προς το τουρκικό λιμάνι του Ceyhan.
Κάποτε το πετρέλαιο μεταφερόταν επίσης με βυτιοφόρα στο συριακό λιμάνι της Baniyas, όμως με την έναρξη των εσωτερικών συγκρούσεων τα οχήματα έπαψαν απλώς να φτάνουν στον προορισμό τους.
Θεωρητικά εξακολουθεί να υπάρχει και ο αγωγός Kirkuk - Khaifa, όμως κι αυτός διέρχεται αρχικά από το έδαφος της Ιορδανίας και, σε κάθε περίπτωση, δεν χρησιμοποιείται εδώ και μισό αιώνα.
Διαμορφώνεται έτσι μια εξαιρετικά περίπλοκη κατάσταση με τεράστιο αριθμό μεταβλητών.
Εγγυήσεις από Συρία
Για την υλοποίηση του λιβανοϊρακινού σχεδίου, καθοριστική προϋπόθεση αποτελεί η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας από τη Συρία.
Μετά την ανατροπή του Bashar al-Assad, το νέο καθεστώς παρέμεινε επί μακρόν χωρίς διεθνή αναγνώριση, όμως στη συνέχεια σημειώθηκε σημαντική πρόοδος.
Με πρωτοβουλία της Σαουδικής Αραβίας, ο σημερινός ηγέτης Ahmed al-Sharaa έγινε δεκτός προσωπικά από τον Donald Trump, και η κοινή χειραψία τους θεωρήθηκε ως ανεπίσημο πράσινο φως για συνεργασία χωρίς τον κίνδυνο επιβολής αμερικανικών κυρώσεων.
Ύψιστη προτεραιότητα για Σαουδική Αραβία
Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι, μετά τον πρόσφατο αποκλεισμό των Στενών Bab el Mandeb, η Σαουδική Αραβία συγκαταλέγεται στους συμμάχους των ΗΠΑ που επλήγησαν περισσότερο και για το Ριάντ η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών εξαγωγής πετρελαίου αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας.
Μια ασφαλής για τη διαμετακόμιση πετρελαίου Συρία θα επέτρεπε θεωρητικά την αποκατάσταση του Διααραβικού Αγωγού Πετρελαίου (Tapline), επίσης με κατάληξη στα μεσογειακά λιμάνια του Λιβάνου.
Η Ουάσιγκτον αίρει σταδιακά τους περιορισμούς που είχαν επιβληθεί στη Συρία, εξέλιξη που οι Σαουδάραβες, χωρίς αμφιβολία, υποδέχονται με ιδιαίτερη ικανοποίηση, καθώς διατηρούν μεγάλα σχέδια για το μέλλον.
Ωστόσο, αυτή η εικόνα θα ήταν ελλιπής χωρίς τον ισραηλινό παράγοντα.
Η τράπουλα ξαναμοιράζεται
Τη δεδομένη στιγμή, μονάδες των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF) κατέχουν το νότιο τμήμα του Λιβάνου.
Οι θέσεις τους απέχουν από το λιμάνι της Βηρυτού, μέσω του οποίου διακινείται το 70% του συνολικού φορτίου της χώρας, μεταφορικά μιλώντας, μια απόσταση «βολής πιστολιού».
Ακόμη και το λιμάνι της Τρίπολης, που αναφέρεται σήμερα, βρίσκεται σε απόσταση λίγο μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων από τις θέσεις του ισραηλινού στρατού, απόσταση που για τα σύγχρονα οπλικά συστήματα δεν θεωρείται σημαντική.
Παρ' όλα αυτά, ο Λίβανος συνάπτει ενεργά συμβάσεις χωρίς να δείχνει ανησυχία για τους εύθραυστους και εύφλεκτους αγωγούς του, ενώ το Τελ Αβίβ παραμένει εντελώς αδιάφορο, παρότι στο σχέδιο συμμετέχουν η εχθρική Συρία και ο Λίβανος.
Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρηθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια διαδικασία εσωτερικής αναδιάρθρωσης της Μέσης Ανατολής υπό την ομπρέλα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη αυτού είναι η αισθητή βελτίωση των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας.
Η «τράπουλα» της Μέσης Ανατολής ανακατεύεται με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τρόπο υπό τον βρυχηθμό των πυραύλων που απογειώνονται — δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει.
www.bankingnews.gr
Ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν δεν έχει καταφέρει να λυγίσει την Τεχεράνη ενώ η διπλωματία δεν έχει – τουλάχιστον μέχρι στιγμής – αποδώσει…
Ο πρόεδρος Trump είναι εγκλωβισμένος σε μια αδιέξοδη στρατηγική.
Αναλυτές υποστηρίζουν ότι για να αποφευχθεί … η κόλαση στη Μέση Ανατολή, πρέπει να υπάρξουν νέες ιδέες και πρωτοβουλίες…
Όπως αναφέρουν μια διέξοδος από το σημερινό χάος θα μπορούσε να προέλθει από το μελλοντικό σύστημα διαχείρισης των Στενών του Hormuz… όπου όπως προτείνεται, το Ιράν τελικά θα εισπράττει τέλη… για τις διελεύσεις των πλοίων...
Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναμφίβολα θα αποτελέσει νίκη για την Τεχεράνη… και που έρχεται σε μια χρονική στιγμή όπου είναι σε εξέλιξη τεκτονικές αλλαγές στον ενεργειακή χάρτη της Μέσης Ανατολής, εκεί όπου και οι Αμερικανοί δεν έχουν πει ακόμα την τελευταία τους κουβέντα…
Πραγματικό αδιέξοδο
Παρά τα νέα πλήγματα των ΗΠΑ κατά του Ιράν, τα οποία ακολούθησαν την προειδοποίηση του Προέδρου Donald Trump, ο οποίος δήλωσε με έντονη γλώσσα ότι το Ιράν πρόκειται να δεχθεί άλλη μία «σκληρή τιμωρία», δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να εξαναγκάσει την Τεχεράνη να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η διπλωματία, την οποία ο ίδιος είχε παρουσιάσει ως μέσο για την επίτευξη ιστορικής ειρήνης στη Μέση Ανατολή, απέτυχε επίσης όταν ένα ασαφώς διατυπωμένο μνημόνιο κατανόησης κατέρρευσε.
Οι επιλογές του για να αλλάξει τα δεδομένα - είτε διακινδυνεύοντας τις ζωές εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτών σε έναν χερσαίο πόλεμο είτε αναγνωρίζοντας τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Hormuz - είναι τόσο δυσάρεστες ώστε η φράση «δεν υπάρχουν καλές επιλογές» έχει πλέον γίνει κλισέ.
«Βρισκόμαστε πραγματικά σε αδιέξοδο», δήλωσε ο Lyle Goldstein, διευθυντής του προγράμματος Asia Engagement στο αμερικανικό think tank Defense Priorities.
Το κόστος του πολέμου με το Ιράν δεν περιορίζεται μόνο στους άμεσα εμπλεκόμενους.
Οι πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις αυξάνονται στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, εντείνοντας τις πιέσεις προς τρίτες χώρες ώστε να επαναφέρουν τη διπλωματία.
Τεράστιο το πλήγμα
Εάν τα Στενά του Hormuz παραμείνουν απροσπέλαστα για τα περισσότερα εμπορικά πλοία, οι σοβαρές συνέπειες του πολέμου θα επιδεινωθούν.
Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου θα μειωθούν, οι τιμές προϊόντων που βασίζονται στο πετρέλαιο, όπως το ντίζελ και τα λιπάσματα, θα αυξηθούν σημαντικά, ενώ υπάρχει κίνδυνος έλλειψης υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ευρώπη τον χειμώνα.
Παράλληλα, η εικόνα των κρατών του Κόλπου ως πολυτελών τουριστικών και επενδυτικών προορισμών έχει πληγεί σοβαρά, ενώ οι ήδη αποδυναμωμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενη δυσαρέσκεια λόγω της αύξησης του κόστους ζωής.
«Πέφτει» ο Trump
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πόλεμος απειλεί να καθορίσει τη δεύτερη θητεία του Donald Trump.
Νέα δημοσκόπηση των CNN/SSRS, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, έδειξε ότι η αποδοχή της πολιτικής του απέναντι στο Ιράν και στις τιμές των καυσίμων βρίσκεται κάτω από το 30%.
Τέτοια ποσοστά θα μπορούσαν να αποδειχθούν καταστροφικά για τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και να ακυρώσουν την υπόσχεση του Trump προς τους ψηφοφόρους το 2024 ότι θα έκανε τη ζωή πιο προσιτή οικονομικά.
Το χαρτί της διπλωματίας
Η ουσία της διπλωματίας, όταν εφαρμόζεται με τον παραδοσιακό τρόπο, είναι να δημιουργεί χώρο για διαπραγμάτευση, να προσφέρει κίνητρα και να εντοπίζει τη στιγμή κατά την οποία οι αντίπαλοι μπορούν να πειστούν να υποχωρήσουν.
Όπως συμβαίνει σε πολλές συγκρούσεις, είναι δυνατόν να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα περιορίσει τις εχθροπραξίες και θα ανοίξει τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με τα πιο θεμελιώδη ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει έναν συμβιβασμό, σύμφωνα με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα χρειαστεί να παραδεχθούν ότι υπέστησαν στρατηγική ήττα εξαιτίας του ουσιαστικού ελέγχου του Ιράν στα Στενά, ενώ το Ιράν θα μπορεί να υποστηρίξει ότι διατήρησε το σημαντικότερο στρατηγικό του πλεονέκτημα, παρά τις τεράστιες απώλειες που υπέστη η ηγεσία και οι ένοπλες δυνάμεις του.
Ωστόσο, η οικοδόμηση μιας πολιτικής και διπλωματικής πορείας προς αυτόν τον στόχο θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Η αποκλιμάκωση θα απαιτήσει σχέδιο για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών, καθώς και πιθανότατα τη συμμετοχή τρίτων δυνάμεων που θα εγγυηθούν την ασφάλεια της πολιτικής ναυσιπλοΐας.
Δύο αχτίδες… ελπίδας
Σε αυτή τη δύσκολη διπλωματική συγκυρία υπάρχουν δύο αχτίδες ελπίδας.
Η πρώτη αφορά την ανάδυση μιας ιδέας για τη δημιουργία ενός διεθνούς οργανισμού, μέσω του οποίου τα κράτη του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, θα διαχειρίζονται από κοινού και θα αποκομίζουν έσοδα από τη ναυσιπλοΐα, με τρόπο που θα συμβάλλει στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου.
Παραδόξως, η λύση ίσως βρίσκεται στο απορριφθέν μνημόνιο κατανόησης, το οποίο προέβλεπε ότι το Ιράν και το Ομάν θα καθόριζαν «τη μελλοντική διοίκηση και τις θαλάσσιες υπηρεσίες στα Στενά του Hormuz, σε συνεννόηση με τα υπόλοιπα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου».
Η δεύτερη πιθανή ευκαιρία μπορεί επίσης να προέλθει εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.
Σχέδιο για διεθνή διάσκεψη υπό τη Βρετανία με στόχο την προστασία της ναυσιπλοΐας δεν υλοποιήθηκε, όμως η ιδέα της διεύρυνσης της διπλωματικής προσπάθειας είναι πιθανό να επανέλθει, καθώς πολλές τρίτες χώρες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, έχουν πολλά να χάσουν από τη διατήρηση της σημερινής κατάστασης.
Η πρόταση του Ομάν
Η μοναδική δημόσια διπλωματική δραστηριότητα των τελευταίων ημερών ήταν οι συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και του Ομάν, σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών, σχετικά με πιθανούς τρόπους διαχείρισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας σε περίπτωση επαναλειτουργίας των Στενών.
Σύμφωνα με το CNN, το Ομάν έχει αντιταχθεί στην επιβολή τελών διέλευσης για τα πετρελαιοφόρα, πρόταση που υποστηρίζει η Τεχεράνη, επικαλούμενο το διεθνές δίκαιο, το οποίο προβλέπει ελεύθερη και ασφαλή διέλευση από διεθνή στενά.
Ωστόσο, προωθεί έναν συμβιβασμό που προβλέπει χρέωση για «θαλάσσιες υπηρεσίες», η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρακτική λύση.
Η τιμολόγηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας
Η ιδέα ενός «τέλους Hormuz» αναλύεται σε μελέτη του λονδρέζικου think tank Bourse and Bazaar Foundation.
Δεν πρόκειται για διόδιο διέλευσης, αλλά για οικονομική συνεισφορά στη διαχείριση της θαλάσσιας οδού από τα κράτη που βρέχονται από τον Περσικό Κόλπο.
Ένα πιθανό μοντέλο θα μπορούσε να βασιστεί στη διαχείριση των Στενών της Μαλάκκα από τη Σιγκαπούρη, την Ινδονησία και τη Μαλαισία.
Η μελέτη χρησιμοποιεί επίσης ως πρότυπο τα τέλη που επιβάλλει το λιμάνι του Ρότερνταμ.
Εκεί, τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια πληρώνουν περίπου 0,08 δολάρια ανά μεικτό μετρικό τόνο φορτίου ως «τέλος βιωσιμότητας».
Ετήσια έσοδα 26 εκατ. δολαρίων
Εάν εφαρμοζόταν αντίστοιχο τέλος στον Περσικό Κόλπο, ο νέος οργανισμός θα μπορούσε να συγκεντρώνει περίπου 26 εκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Ακόμη και αν το Ιράν απαιτούσε υψηλότερα έσοδα, η επιβάρυνση λίγων δολαρίων ανά βαρέλι θα ήταν οικονομικά προτιμότερη από τις έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Ο Esfandyar Batmanghelidj, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να είναι πιο ευέλικτη από όσο πιστεύουν πολλοί.
Όπως δήλωσε, εάν υπάρξει διπλωματική προσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα μπορούσε να επιτευχθεί άρση των κυρώσεων και απρόσκοπτη εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι μια τέτοια συμφωνία θα επέτρεπε στο Ιράν να υποστηρίξει πως τα Στενά του Hormuz δεν επέστρεψαν στην προπολεμική κατάσταση, αποδεικνύοντας ότι δεν ηττήθηκε και ότι διατήρησε την επιρροή και την ισχύ του.
Δεν υπάρχουν εναλλακτικές
Σε ευρύτερο επίπεδο, ένα πολυμερές σχέδιο διαχείρισης των Στενών θα μπορούσε να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα για το πώς τα κράτη του Κόλπου θα αντιμετωπίσουν ένα πιο ισχυρό και με αυτοπεποίθηση Ιράν μετά τον πόλεμο.
Ωστόσο, η επιστροφή του Donald Trump στις στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν σημαίνει ότι η ουσιαστική διπλωματία παραμένει παγωμένη.
Ακόμη και μια συμφωνία για τη σταθεροποίηση των Στενών δεν θα αντιμετώπιζε τις βασικές ανησυχίες των ΗΠΑ σχετικά με τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν.
Ο Lyle Goldstein εκτίμησε ότι η έλλειψη εναλλακτικών επιλογών ίσως καταστήσει αναπόφευκτο έναν συμβιβασμό, παρά τα σημαντικά μειονεκτήματά του.
Γιατί ο Trump ίσως καταλήξει να χρειαστεί την Ευρώπη
Οι περισσότεροι σύγχρονοι Αμερικανοί πρόεδροι θα είχαν ήδη στραφεί στους συμμάχους τους για να ενισχύσουν τη διπλωματική πίεση προς το Ιράν.
Η Ευρώπη, για παράδειγμα, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Obama και εξακολουθεί να διατηρεί διπλωματικούς διαύλους που οι Ηνωμένες Πολιτείες διέκοψαν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Ωστόσο, ο Donald Trump έχει επιβαρύνει σοβαρά τις διατλαντικές σχέσεις, αντιμετωπίζοντας παραδοσιακούς συμμάχους ως αντιπάλους μέσω δασμών και προσβλητικών δηλώσεων.
Παράλληλα, δεν συμβουλεύτηκε πολλούς συμμάχους πριν ξεκινήσει τον πόλεμο, τον οποίο εκείνοι θεωρούσαν παράνομο και λανθασμένο, ενώ στη συνέχεια τους επέκρινε επειδή δεν συμμετείχαν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πολιτικά αδύναμες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να έχουν ελάχιστο κίνητρο να τον βοηθήσουν σήμερα.
Επιπλέον, ακόμη και οι προσφορές ευρωπαϊκών κρατών για αποστολή ναρκαλιευτικών δυνάμεων στα Στενά προϋποθέτουν τον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών.
Ποια είναι η στρατηγική;
Ο Ian Lesser, διακεκριμένος ερευνητής του German Marshall Fund με έδρα τις Βρυξέλλες, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να ζητηθεί από την Ευρώπη να στηρίξει μια στρατηγική που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.
Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Δεν είναι καν σαφές ποια είναι σήμερα η αμερικανική στρατηγική».
Η δυσπιστία απέναντι στα αμερικανικά κίνητρα δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τη διπλωματία.
Ο Esfandyar Batmanghelidj ανέφερε ότι οι συνομιλητές του στην Τεχεράνη δεν απορρίπτουν την πρόταση του Ομάν, αλλά θεωρούν ότι το Ιράν δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον έλεγχο των Στενών όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν την κλιμάκωση.
Εκτίμησε ότι, αργά ή γρήγορα, το Ιράν θα επιτρέψει την ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας, πιθανότατα μέσω ενός περιφερειακού μηχανισμού, αλλά μόνο όταν πιστέψει ότι οι Αμερικανοί «πήραν το μάθημά τους».
Όπως και το Ομάν, τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πληρώνουν βαρύ τίμημα για την αδυναμία του Donald Trump να τερματίσει τον πόλεμο.
Αν η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν καταφέρουν σύντομα να ξεφύγουν από τον φαύλο κύκλο της σύγκρουσης, οι υπόλοιποι δεν θα έχουν άλλη επιλογή παρά να συμβάλουν στην εξεύρεση λύσης.
Πρόταση Λιβάνου για παράκαμψη Hormuz
Η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχει πλέον περάσει οριστικά σε μια παρατεταμένη φάση με εξαιρετικά αβέβαιες προοπτικές διευθέτησης.
Ωστόσο, θα ήταν αφελές να πιστεύει κανείς ότι οι μεγάλοι παίκτες δεν θα επιχειρήσουν να μετατρέψουν το πρόβλημα σε ευκαιρία.
Τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης της Μέσης Ανατολής δημοσίευσαν την είδηση ότι ο Λίβανος πρότεινε επίσημα στο Ιράκ τη μεταφορά πετρελαίου απευθείας στις ακτές της Μεσογείου, παρακάμπτοντας έτσι την ασταθή παγίδα των Στενών του Hormuz.
Ιρακινό πετρέλαιο στη Μεσόγειο
Εκ πρώτης όψεως η είδηση φαίνεται εξειδικευμένη και καθαρά περιφερειακή, όμως στην πραγματικότητα η κατάσταση μοιάζει με κουκλοθέατρο, όπου στη μικρή φωτισμένη σκηνή κινούνται οι χαρακτήρες, ενώ πίσω από το λεπτό παραπέτασμα προβάλλουν οι τεράστιες σκιές εκείνων που τραβούν τα νήματα.
Προχθές πραγματοποιήθηκε στη Βαγδάτη συνάντηση σε επίπεδο πρωθυπουργών, όπου ο Ali al-Zaidi, ως οικοδεσπότης, υποδέχθηκε τον Λιβανέζο ομόλογό του Nawaf Salam.
Στην ημερήσια διάταξη βρέθηκαν ζητήματα ενίσχυσης των διμερών σχέσεων στον τομέα της ενέργειας και της εμπορικής συνεργασίας.
Μόλις οι αντιπροσωπείες αναχώρησαν, το Υπουργείο Ενέργειας και Υδάτινων Πόρων του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται ένα βήμα πριν από την υπογραφή συμφωνίας για τη μεταφορά ιρακινού πετρελαίου μέσω του λιβανικού εδάφους απευθείας στις ακτές της Μεσογείου, απ' όπου ανοίγεται η συντομότερη διαδρομή προς τις αγορές της Ευρώπης και όχι μόνο.
Ο ρόλος των Κουβέιτ, ΗΑΕ
Τονίζεται ότι η Βαγδάτη και η Βηρυτός έχουν ολοκληρώσει όλες τις απαραίτητες εργασίες συντονισμού των τεχνικών και διοικητικών πτυχών.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, κατά το πρώτο έτος θα προμηθευτεί από το Ιράκ ένα εκατομμύριο τόνοι αργού πετρελαίου μέσω μηχανισμού άμεσων (spot) παραδόσεων, σε όγκο 75–85 χιλιάδων τόνων μηνιαίως.
Παραλήπτης της πρώτης ύλης θα είναι η Electricité du Liban, το κρατικό μονοπώλιο που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας σε όλες τις περιοχές της χώρας.
Η Γενική Διεύθυνση του λιβανικού Υπουργείου Ενέργειας έχει ήδη προκηρύξει τον πρώτο διαγωνισμό, σύμφωνα με τον οποίο προτείνεται η ανταλλαγή 84 χιλιάδων τόνων αργού πετρελαίου από το Ιράκ με 33 χιλιάδες τόνους καυσίμου τύπου Β για λέβητες (που χρησιμοποιείται ευρέως σε πλοία μεγάλου εκτοπίσματος και σε βιομηχανικούς λέβητες) και 33 χιλιάδες τόνους ντίζελ.
Κατόπιν συνεννόησης με τη Βαγδάτη, στον διαγωνισμό προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν η Independent Petroleum Group (Κουβέιτ), καθώς και οι εταιρείες ENOC και Coral Energy από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Υπό ασφυκτική πίεση
Η τελευταία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δραστηριοποιείται στην αποθήκευση πετρελαίου και αποτελεί επίσης σημαντικό μεταφορέα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η κρατική προέλευση των συμμετεχόντων είναι ιδιαίτερα ενδεικτική, καθώς εκπροσωπούν χώρες του Περσικού Κόλπου που εξαρτώνται σε κρίσιμο βαθμό από την εξόρυξη και τις εξαγωγές υδρογονανθράκων.
Από τον Φεβρουάριο, ο συγκεκριμένος επιχειρηματικός τομέας βρίσκεται σε ζώνη εξαιρετικά υψηλού κινδύνου, με αποτέλεσμα οι μοναρχίες να υφίστανται σοβαρές οικονομικές απώλειες.
Ωστόσο, όλα αυτά αποτελούν μόνο το εξωτερικό περίβλημα.
Όπως συμβαίνει συνήθως, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες.
Αγωγός θρίλερ
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, το ιρακινό πετρέλαιο θα μεταφέρεται μέσω του αγωγού πετρελαίου Kirkuk –Τρίπολη.
Η ιστορία αυτού του αγωγού θα μπορούσε από μόνη της να αποτελέσει σενάριο πολιτικού θρίλερ.
Ο αγωγός τίθεται σε λειτουργία ήδη για έκτη φορά.
Προηγουμένως λειτούργησε επί τρεις ημέρες το 1952, στη συνέχεια επί εννέα μήνες την περίοδο 1972–1973.
Ακολούθησε μια περίοδος λειτουργίας μεταξύ 1976 και 1981, ενώ το 1982 ενεργοποιήθηκε εκ νέου μόνο για δύο μήνες.
Η τελευταία απόπειρα επανεκκίνησής του χρονολογείται από τον Απρίλιο του ίδιου έτους, μετά την οποία το έργο τέθηκε σε παύση διάρκειας σαράντα ετών.
Ο αγωγός σταματούσε να λειτουργεί για απολύτως πρακτικούς λόγους, μεταξύ των οποίων η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση του 1948, η κρίση γύρω από τη Διώρυγα του Σουέζ, μονομερείς προσπάθειες εθνικοποίησης, διαφωνίες σχετικά με τα τέλη διέλευσης, τρομοκρατικές επιθέσεις και η αντιπαράθεση μεταξύ Ιράκ και Συρίας.
H διαδρομή θρίλερ
Για να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα της κατάστασης, αρκεί να εξετάσει κανείς έναν χάρτη και να ακολουθήσει τη διαδρομή του αγωγού.
Από τα πετρελαιοφόρα κοιτάσματα του Kirkuk, ο αγωγός κατευθύνεται αυστηρά προς τα δυτικά μέχρι τα σύνορα με τη Συρία, διασχίζει τη χώρα περίπου από το μέσον της στο ευρύτερο σημείο της και μόνο στη συνέχεια εισέρχεται στον Λίβανο.
Η Βηρυτός διαβεβαιώνει ότι μέσω του αγωγού μπορούν να μεταφέρονται έως και 300 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως, όμως στο σημείο αυτό υπεισέρχεται η περιφερειακή και η παγκόσμια πολιτική.
Το Ιράκ, από το οποίο, σύμφωνα με τη διμερή συμφωνία, πρόκειται να αποχωρήσει τον Σεπτέμβριο το τελευταίο αμερικανικό στρατιωτικό απόσπασμα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων.
Σε περιόδους ομαλότητας εξήγαγε έως και 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, εκ των οποίων το 93% κατευθυνόταν προς την Κίνα και την Ινδία μέσω του λιμανιού της Βασόρας.
Με την έναρξη της τρέχουσας σύγκρουσης, η διαδρομή αυτή έκλεισε και απέμεινε μόνο ο αγωγός μικρής δυναμικότητας προς το τουρκικό λιμάνι του Ceyhan.
Κάποτε το πετρέλαιο μεταφερόταν επίσης με βυτιοφόρα στο συριακό λιμάνι της Baniyas, όμως με την έναρξη των εσωτερικών συγκρούσεων τα οχήματα έπαψαν απλώς να φτάνουν στον προορισμό τους.
Θεωρητικά εξακολουθεί να υπάρχει και ο αγωγός Kirkuk - Khaifa, όμως κι αυτός διέρχεται αρχικά από το έδαφος της Ιορδανίας και, σε κάθε περίπτωση, δεν χρησιμοποιείται εδώ και μισό αιώνα.
Διαμορφώνεται έτσι μια εξαιρετικά περίπλοκη κατάσταση με τεράστιο αριθμό μεταβλητών.
Εγγυήσεις από Συρία
Για την υλοποίηση του λιβανοϊρακινού σχεδίου, καθοριστική προϋπόθεση αποτελεί η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας από τη Συρία.
Μετά την ανατροπή του Bashar al-Assad, το νέο καθεστώς παρέμεινε επί μακρόν χωρίς διεθνή αναγνώριση, όμως στη συνέχεια σημειώθηκε σημαντική πρόοδος.
Με πρωτοβουλία της Σαουδικής Αραβίας, ο σημερινός ηγέτης Ahmed al-Sharaa έγινε δεκτός προσωπικά από τον Donald Trump, και η κοινή χειραψία τους θεωρήθηκε ως ανεπίσημο πράσινο φως για συνεργασία χωρίς τον κίνδυνο επιβολής αμερικανικών κυρώσεων.
Ύψιστη προτεραιότητα για Σαουδική Αραβία
Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι, μετά τον πρόσφατο αποκλεισμό των Στενών Bab el Mandeb, η Σαουδική Αραβία συγκαταλέγεται στους συμμάχους των ΗΠΑ που επλήγησαν περισσότερο και για το Ριάντ η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών εξαγωγής πετρελαίου αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας.
Μια ασφαλής για τη διαμετακόμιση πετρελαίου Συρία θα επέτρεπε θεωρητικά την αποκατάσταση του Διααραβικού Αγωγού Πετρελαίου (Tapline), επίσης με κατάληξη στα μεσογειακά λιμάνια του Λιβάνου.
Η Ουάσιγκτον αίρει σταδιακά τους περιορισμούς που είχαν επιβληθεί στη Συρία, εξέλιξη που οι Σαουδάραβες, χωρίς αμφιβολία, υποδέχονται με ιδιαίτερη ικανοποίηση, καθώς διατηρούν μεγάλα σχέδια για το μέλλον.
Ωστόσο, αυτή η εικόνα θα ήταν ελλιπής χωρίς τον ισραηλινό παράγοντα.
Η τράπουλα ξαναμοιράζεται
Τη δεδομένη στιγμή, μονάδες των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF) κατέχουν το νότιο τμήμα του Λιβάνου.
Οι θέσεις τους απέχουν από το λιμάνι της Βηρυτού, μέσω του οποίου διακινείται το 70% του συνολικού φορτίου της χώρας, μεταφορικά μιλώντας, μια απόσταση «βολής πιστολιού».
Ακόμη και το λιμάνι της Τρίπολης, που αναφέρεται σήμερα, βρίσκεται σε απόσταση λίγο μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων από τις θέσεις του ισραηλινού στρατού, απόσταση που για τα σύγχρονα οπλικά συστήματα δεν θεωρείται σημαντική.
Παρ' όλα αυτά, ο Λίβανος συνάπτει ενεργά συμβάσεις χωρίς να δείχνει ανησυχία για τους εύθραυστους και εύφλεκτους αγωγούς του, ενώ το Τελ Αβίβ παραμένει εντελώς αδιάφορο, παρότι στο σχέδιο συμμετέχουν η εχθρική Συρία και ο Λίβανος.
Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρηθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια διαδικασία εσωτερικής αναδιάρθρωσης της Μέσης Ανατολής υπό την ομπρέλα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη αυτού είναι η αισθητή βελτίωση των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας.
Η «τράπουλα» της Μέσης Ανατολής ανακατεύεται με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τρόπο υπό τον βρυχηθμό των πυραύλων που απογειώνονται — δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών